Cronesteyn menu
Cronesteyn menu
DENIEUWECRONIEK · NOVEMBER 2026 · BODEM & GEZONDHEID
Moet de moestuin ieder najaar op de schop, of kunnen we de spade beter laten staan?
Hoofdfoto: Jonathan Hanna / Unsplash
Voor veel tuinders is het een vertrouwd herfstritueel: de moestuin omspitten, flinke kluiten aarde laten liggen en de winter doet de rest. Maar steeds vaker horen we dat spitten helemaal niet zo goed is voor onze bodem. Sterker nog, sommige tuinders zweren erbij om de grond nooit meer om te keren. Wie heeft er gelijk?
Op het eerste gezicht lijkt grond misschien gewoon een verzameling zand, klei en organisch materiaal. Maar onder onze voeten bevindt zich een verrassend ingewikkeld netwerk van wortels, schimmeldraden, regenwormgangen en miljarden micro-organismen.
Samen zorgen ze voor een gezonde bodemstructuur. Regenwormen graven gangen waardoor lucht en regenwater de bodem kunnen binnendringen. Plantenwortels houden de grond bij elkaar en schimmels en bacteriën helpen organisch materiaal afbreken. Zelfs nadat wortels afsterven, blijven hun kleine kanaaltjes nog een tijd bestaan.
Regenwormen helpen de bodem op natuurlijke wijze luchtig en vruchtbaar te houden.
Foto: sippakorn yamkasikorn / Unsplash
Je kunt een gezonde bodem eigenlijk vergelijken met een spons: vol kleine en grote openingen waarin water en lucht een plekje vinden. Dat is belangrijk, want plantenwortels hebben niet alleen water en voedingsstoffen nodig, maar ook zuurstof!
Wanneer we de grond omkeren, verstoren we een deel van deze zorgvuldig opgebouwde structuur. Regenwormgangen worden onderbroken, schimmeldraden scheuren en bodemlagen die jarenlang op hun plek lagen, worden met elkaar vermengd.
Spitten brengt bovendien extra zuurstof in de grond. Dat klinkt misschien positief, maar het kan ook de afbraak van organisch materiaal versnellen. Bodembacteriën krijgen tijdelijk meer zuurstof en breken organische stoffen sneller af, waarbij koolstof uiteindelijk als CO₂ vrijkomt.
En dan is er nog het onkruid. Door te spitten begraven we weliswaar het onkruid aan de oppervlakte, maar tegelijkertijd brengen we oude onkruidzaden uit diepere bodemlagen weer naar het licht. Precies het zetje dat sommige zaden nodig hebben om te ontkiemen!
Toch is spitten niet zonder reden zo’n oude tuintraditie. Vooral op zware kleigrond kan het helpen om harde grond los te maken. Vroeger werden kleigronden daarom vaak in de herfst omgespit en in grote kluiten achtergelaten. Door afwisselend bevriezen en ontdooien konden die kluiten in de winter uiteenvallen.
Ook bij het aanleggen van een nieuwe moestuin of het verwijderen van hardnekkige wortelonkruiden kan spitten nuttig zijn.
Maar er is een belangrijk verschil tussen de bodem losmaken en de bodem omkeren. En dat brengt ons bij een andere manier van tuinieren.
Spitten kan soms nuttig zijn, maar is lang niet altijd nodig.
Foto: Lucas / Unsplash
Bij de zogenaamde no-dig-methode wordt de bodem zo weinig mogelijk verstoord. In plaats van compost en plantenresten onder te spitten, leg je ze boven op de grond.
Regenwormen en andere bodemdieren trekken het organische materiaal geleidelijk de bodem in. Ondertussen blijven bestaande gangen, wortelkanalen en schimmelnetwerken grotendeels intact.
Zo kan de bodem op natuurlijke wijze een luchtige en kruimelige structuur ontwikkelen, zonder dat je ieder jaar met de spade aan de slag hoeft.
En dat scheelt natuurlijk ook een hoop werk!
Een levende bodem heeft ruimte voor wortels, lucht, water en bodemdieren.
Foto: Juan Aguirre / Unsplash
Praktisch: een laag rijpe compost boven op een bestaand bed kan de bodem voeden zonder de grond om te keren.
Soms is de bodem zo verdicht dat plantenwortels nauwelijks meer de diepte in komen en regenwater slecht wegzakt. Dan kan het juist verstandig zijn om een handje te helpen.
Met een spitvork of woelvork kun je de grond voorzichtig optillen en loswrikken, zonder alle bodemlagen om te keren. Zo herstel je een deel van de luchtige structuur terwijl je het bodemleven zoveel mogelijk met rust laat.
Let wel op wanneer je dit doet. Vooral natte kleigrond is gevoelig voor verdichting. Door op een doorweekte bodem te lopen of erin te werken, druk je de bodemporiën juist dicht. Wacht daarom tot de grond voldoende is opgedroogd.
Dat hangt af van je tuin. Heb je een gezonde bodem met een goede structuur, voldoende bodemleven en weinig verdichting? Dan is jaarlijks omspitten meestal helemaal niet nodig.
Is de bodem ernstig verdicht of wil je een nieuw bed aanleggen? Dan kan een gerichte ingreep best nuttig zijn.
Het belangrijkste is dat we de grond niet automatisch ieder najaar omkeren, maar eerst kijken wat onze bodem werkelijk nodig heeft.
Misschien is het mooiste aan natuurlijk tuinieren wel dat je soms minder hoeft te doen om meer te bereiken. Laat de regenwormen het zware werk maar doen. Dan houden wij wat meer tijd over voor een kop koffie in de tuin!
Verder lezen: RHS — No-dig gardening · RHS — Soil cultivation